Nuôi bò tót lai – liệu có hiệu quả hơn không?

Bò tót lai sinh trưởng nhanh và khỏe mạnh nếu bảo tồn tốt sẽ là nguồn gen quý hiếm, mở ra hướng đi mới cho ngành chăn nuôi địa phương.

Một số con bò tót còn mò về giao phối với bò nhà, Năm 2008, tại Việt Nam người dân địa phương phát hiện con bò tót đực cường tráng từ đại ngàn về làng, đuổi theo những con bò cái nhà ở khu vực nương rẫy dưới chân núi Tà Nin. Đến mùa động dục, con bò đó lại mò về. Nó sẵn sàng chiến đấu với đối thủ là những chú bò đực nhà đi chung bầy, nó đã hạ gục 7 bò đực trưởng thành, đồng thời cho ra đời hơn 12 con bò tót lai vượt trội về thể trọng và có các đặc điểm về lông, sừng

Bò tót rừng giao phối với bò nhà cho ra đời thế hệ bò tót lai F1 ở tỉnh Ninh Thuận là hiện tượng đặc biệt. Hiện nay, Vườn quốc gia Phước Bình đang nuôi khảo nghiệm thế hệ bò tót lai này nhằm bảo tồn nguồn gen quý hiếm, mở ra hướng đi mới cho ngành chăn nuôi địa phương.

Vườn quốc gia Phước Bình (huyện Bác Ái, tỉnh Ninh Thuận) là nơi được nhiều người biết đến với câu chuyện bò tót rừng về sống chung với bò nhà. Năm 2009, tại đây xuất hiện một cá thể bò tót đực xuống núi, tìm cách nhập đàn, rồi giao phối với bò cái nhà của người dân địa phương thả chăn gần bìa rừng.

nuoi bo tot lai - huong di hieu qua cho nganh chan nuoi hinh 0
Bò tót lai sinh trưởng nhanh và khỏe mạnh.
Sau nhiều năm “kết bạn”, hàng chục con bò nhà mang thai, sinh ra những con bò lai mang nửa dòng máu bò tót hoang dã. Ngày 7/3/2014, bò tót bố được phát hiện chết ở bìa rừng, nhưng qua chừng ấy thời gian nó đã để lại gần 30 con bê lai. Trong số đó, đàn bò nhà của anh Nguyễn Văn Chuẩn ở thôn Bạc Rây, xã Phước Bình có đến 9 con lai bò rừng.

“Bò trên rừng về gặp bò nhà nó theo và giao phối rồi sinh ra được 9 con bò lai. Gia đình phải bán đi 7 con bởi rất khó khăn trong việc chăn thả”, anh Chuẩn cho biết.

Năm 2012, với hỗ trợ đầu tư của Sở Khoa học Công nghệ Lâm Đồng và Sở Khoa học Công nghệ Ninh Thuận, Vườn Quốc gia Phước Bình phối hợp với Trung tâm ứng dụng khoa học công nghệ Lâm Đồng thực hiện đề tài “Nghiên cứu khảo nghiệm di truyền và đánh giá khả năng sinh sản của bò lai F1 giữa bò tót và bò nhà”. Bằng nguồn kinh phí dự án, vườn quốc gia này đã mua lại 7 con bò tót lai của anh Chuẩn và 3 con bò tót lai của các hộ đồng bào Raglai trong vùng.

Khu khảo nghiệm bò tót lai Phước Bình được xây dựng trên diện tích 2 ha, xung quanh được rào chắn cẩn thận bằng dây thép gai, có hai nhân viên túc trực chăm sóc đàn bò lai này. Nguồn thức ăn chủ yếu dành cho bò tót lai là cây cỏ tự nhiên và cỏ voi được trồng thêm trong khu khảo nghiệm.

Đến nay, 10 con bò tót lai nuôi tại đây được ghi nhận sinh trưởng tốt, có trọng lượng gấp đôi so với bò nhà cùng lứa. Vóc dáng của bò tót lai thế hệ F1 cao to không khác gì bò tót rừng với bộ lông màu nâu đen đặc trưng, sừng cong vút, cặp mắt mang nét hoang dã, còn nhút nhát khi thấy người lạ. Con lớn nhất ước nặng trên 700 kg.

Anh Não Ngọc En, nhân viên khu khảo nghiệm bò tót lai trực tiếp chăn nuôi cho biết, so với bò nhà, bò tót lai rất dễ nuôi vì chỉ ăn lá tre, lá điều và tất cả lá cỏ tự nhiên. Bò tót lai phát triển rất nhanh và cao lớn hơn so với bò thường.

nuoi bo tot lai - huong di hieu qua cho nganh chan nuoi hinh 1
Bò tót lai rất dễ nuôi vì chỉ ăn lá tre, lá điều và tất cả lá cỏ tự nhiên. 
Hiện nay, Vườn quốc gia Phước Bình đang tiến hành cho lai với 3 công thức: Bò tót lai với bò tót lai, bò tót lai với bò cái lai shin, bò đực lai shin với bò tót lai. Theo ghi nhận mới nhất, đến nay đã có 1 trường hợp bò tót lai đậu thai. Các nhà khoa học hiện đang tiếp tục theo dõi những trường hợp khác đã qua giao phối.
Những con bò tót lai F1 ở Vườn Quốc gia Phước Bình đang tăng trưởng tốt

Ông Phạm Ngọc Hoàn, Phó giám đốc Vườn Quốc gia Phước Bình, tỉnh Ninh Thuận cho biết, nếu như thành công, đây là một nguồn gen rất là quý để lai tạo cho các trang trại bò thịt của các địa phương, không những Ninh Thuận mà cả các tỉnh khác; bởi giống bò này chống chịu với bệnh tật rất tốt. Từ hồi khi đưa bò về chăn nuôi, bò chưa hề mắc bệnh, vườn chưa phải chích thuốc và tiêm ngừa lần nào, các cá thể bò tót lai đều sống khỏe mạnh.

Trong tương lai, nếu đạt kết quả như mục tiêu đề ra ban đầu, mô hình bò tót lai có ý nghĩa đặc biệt vì sẽ góp phần đưa nguồn gen quý hiếm từ hoang dã vào vật nuôi gia đình, nhằm cải thiện năng suất, khả năng chống chọi với bệnh tật cũng như thích ứng với điều kiện chăn nuôi quảng canh như ở Ninh Thuận. Tiến tới, Vườn Quốc gia Phước Bình có thể nhân rộng các cá thể F2 làm bò giống và thương mại hóa sản phẩm bò tót lai trên thị trường./.

Nguồn gốc bò tót lai

Tại Vườn Quốc gia Phước Bình Ninh Thuận, từng xuất hiện một con bò tót xuất tại khu vực Bạc Rây 2, nó nặng khoảng một tấn, lông màu đen, nó tấn công người và bò đực nhà để ve vãn bò cái nhà, nó tách bầy, thường xuyên về sống chung với đàn bò nhà của người dân và và cho ra đời hơn 10 bê lai có thể trọng cao to, khác hẳn bò nhà Đây là đàn bò tót lai tự nhiên đầu tiên trên thế giới. Năm 2008, có con bò tót đực cường tráng từ đại ngàn về làng, đuổi theo những con bò cái nhà ở khu vực nương rẫy dưới chân núi Tà Nin. Từ đó, hễ đến mùa động dục, con bò khổng lồ ấy lại mò về.

Dân làng chứng kiến bò tót húc chết con bò đực thả ăn chung, rồi quan hệ với con bò cái trong đàn. Nó có kích thước đồ sộ đang thong thả gặm cỏ chung với đàn bò nhà. Nó không còn những động thái mài sừng, trợn mắt hung dữ khi thấy người đến gần như những năm trước đây nữa. Trước đây, mỗi lần bò tót xuất hiện là người dân rất lo sợ bởi tính hung hãn của nó, lúc này con bò tót này không hề hung hãn. Chỉ khi có người ném đá, chọc phá quá mức, nó mới phản ứng lại. Bò tót về làng bám theo các con bò nhà rất đều đặn, buổi sáng từ rừng về rẫy gặm cỏ và chiều đến, nó lại biến vào rừng. Trong quá trình ve vãn các con bò nhà, nó sẵn sàng chiến đấu với đối thủ là những con bò đực nhà đi chung bầy.

Ngược lại, bò tót rất dịu dàng trước những con bò cái nhà yểu điệu. Những con bò cái nhà cũng không xa cách với nó. Kể từ năm 2009 khi bò tót về trú ngụ đây thì không còn có con bò đực thông thường nào dám bén mảng, con bò đực to nhất đàn bò nhà nặng 500 kg cũngđã bị con bò tót đực này húc thủng ngực. Từ đó khi bò tót về làng đến nay, bò tót đã hạ gục 7 bò đực trưởng thành. Vì vậy, con chú bò đực lai Sind mỗi khi thấy bò tót xuất hiện đều cong đuôi chạy. Kể từ đó, toàn bộ bò cái đang kiếm cỏ ven bìa rừng đều thuộc quyền kiểm soát của bò tót vì không có bò đực nào trong làng dám bén mảng đến Ngay trong đêm con bò mẹ trở dạ thì chính con bò tót này đã về đứng cạnh 2 mẹ con bò cái. Bò đực thì bị húc bể đầu, gãy chân

Bò cái bất đắc dĩ trở thành những con mái của con bò tót to lớn này. Những con bò cái nào chịu thiệt thòi phải giao phối với bò tót thì về nằm ba, bốn ngày. Với cuộc giao phối không cân sức này, nhiều con bò nhà nằm liệt hơn 3 tháng sau khi quan hệ với bò tót phải chăm sóc ròng rã mới bình phục. Kết quả của những cuộc giao phối không cân sức tại thôn bản từ 4 năm qua đã cho ra đời hơn 12 con bò tót lai vượt trội về thể trọng và có các đặc điểm về lông, sừng… rất giống bò tót. Con bò cái đã giao phối với bò tót và con bê đã mang những đặc điểm giống bò tót.

Quan sát những con bê con được cho là hậu duệ của bò tót, người ta nhận thấy có những đặc điểm gần giống về mặt ngoại hình với loài bò tót. Mới một tháng tuổi nhưng nó đã lớn gấp 3 lần bạn cùng lứa. Cổ con bê lai này không có yếm như bò bình thường, lưng không có u, đuôi to ngắn màu đen, trên lưng và bụng có một sọc đen chạy dài, bốn chân màu đen. Có những con bò cái phối giống với con bò tót này và đẻ một con bê con được 2 tuần tuổi. Tuy mới chỉ 2 tuần tuổi nhưng nó to cao bằng một con bê con 2 tháng tuổi, đặc biệt cổ không có yếm như bò bình thường, lưng không có u, đuôi ngắn và dọc trên lưng và bụng có một sọc đen chạy dài[9] dưới 4 chân của con bê này lông đã nổi màu mốc (điểm đặc trưng của bò tót), ngoài những dấu hiệu như nó to cao hơn hẳn con bê cùng tuổi, không có yếm cổ, không có u lưng, lông gáy phủ dày như lông heo rừng.

Những bê lai mau lớn hơn các bê nhà cùng độ tuổi, về ngoại hình, bê không có u vai và yếm rốn; đầu hơi nhỏ, trán rộng và lõm; mặt hình chữ V, sừng nhọn và phát triển sớm. Khi mới sinh, bê lai có lông màu nâu vàng- xám nâu, khác khá rõ với bê bò nhà; sau 3-4 tháng tuổi, lông chuyển dần sang màu nâu đen ở toàn thân, ngoại trừ 4 chân từ khuỷu chân trở xuống móng có màu trắng. Ngoại hình và màu lông các bê lai F1 tương tự bò tót (Bos gaurus). Hiện 8 chú bò tót lai đang nuôi dưỡng có độ tuổi từ 2-3 năm, trọng lượng 2,5-3 tạ, gần gấp đôi so với bò nhà ở cùng độ tuổi[10].

Khi lần đầu tiên nhìn thấy những chú bò tót lai này, chỉ mới phân biệt nhờ vóc dáng vượt trội so với bê con thuần chủng cùng lứa thì bây giờ bầy bò lai đã thể hiện rõ mình chính là những hậu duệ của bò tót rừng. dù chưa đến tuổi trưởng thành nhưng dáng vẻ oai vệ, từ màu lông đến vóc dáng đều khác biệt hẳn so với những con bò nhà đang gặm cỏ cách đó không xa. Thấy có người lạ đến, cả bầy nghếch mõm khịt khịt mũi, hành động giống hệt bò tót rừng khi phát hiện kẻ xâm lấn lãnh địa. Dù là bò được nuôi nhốt nhưng những chú bò tót lai này vẫn mang đặc tính hoang dã rõ nét. Cả bầy bò không có con nào bị xỏ mũi như bò nhà bởi chúng quá hiếu động và cả phần hung dữ nên không ai dám ghì đầu để thực hiện thủ tục xỏ mũi mà bất cứ chú bò nhà nào cũng phải trải qua.

Dù tuổi đời của bầy bò lai này chỉ mới 2-3 tuổi, nhưng con nặng nhất đã gần 600 kg, to gấp ba lần bò nhà cùng lứa. Đa số bò tót lai đều có sừng cong, dài đều hai bên, lông có màu nâu sẫm, càng lớn thì màu lông càng ngả về màu đen như bò tót cha. Ngoài trọng lượng, điểm dễ phân biệt nhất giữa bò tót lai và bò nhà là bò tót lai không hề có u trên lưng và nọng dưới cổ, một đặc điểm mà bò nhà thuần chủng nào cũng có. Đồng thời nhiều bò tót lai đã dần lộ ra bốn chân màu trắng, đặc điểm không thể nhầm lẫn của bò tót.

Tại khu vực này có tới 9 con bê được sinh ra từ bò cái nhà nhưng lại có những đặc điểm sinh học rất giống bò tót. Trong khi bầy bò mẹ và các con bê cùng lứa lông vàng hoe thì 9 chú bê kia lông lại nâu sậm, dày và cứng, không giống với bất cứ bò đực nào trong vùng. Dù cùng lứa nhưng vóc dáng chín con bê này vượt trội, to gấp đôi bê nhà. thì những con bò tót lai này cơ thể phát triển rất nhanh, đặc biệt là bộ sừng. Bình thường bò nhà đến tuổi thứ ba sừng mới nhú được khoảng 10 cm, nhưng con bê lai khi 1 năm tuổi sừng đã cao hơn 30 cm, vươn cao như bò tót[3] Do có 50% máu bò tót (một cách ước tính tương đối), nên đàn bò F1 đã thể hiện khả năng tăng trọng nhanh, chịu đựng tốt các điều kiện nuôi dưỡng kham khổ so với đàn bò nhà[11].

Tuy đã có 9 con bê (được coi là) lai với bò tót, nhưng người ta vẫn chưa lấy làm chắc chắn về sự phát triển bền vững. Đây là nguồn gene cực kỳ quý hiếm, vì với những đặc tính về thể trạng to lớn, sức mạnh vượt trội, chống chọi bệnh tật tốt, bê lai bò tót sẽ cải tạo đàn bò nhà, cần có phương án bảo vệ những con bò tót lai để nghiên cứu. Tuy nhiên, theo ông Cảnh, thế hệ F1 này chưa thể khẳng định bò tót lai có thể sinh sản để tạo ra thế hệ bò tót lai F2 hay không. Để duy trì và bảo vệ nòi giống loài bò tót này nên tính toán đến việc cho bò tót rừng giao phối với bò nhà. Chuyện này đã xảy ra ở thôn Bạc Rây 2 (Ninh Thuận).

 

Be the first to comment

Gửi phản hồi